قدیمی ترین، همه گیرترین و آشناترین سبک گیربکس در ایران، جعبه دنده های سیاره ای با مبدل گشتاور هستند. شاخص ترین چهره این خانواده در جاده های ایران، گیربکس چهار سرعته AL4 است که روی پژو ۲۰۶، ۲۰۷، پارس اتومات، رنو مگان، ال۹۰ و ساندرو جا خوش کرده است.

این نوع گیربکس ساختار مکانیکی قرص و محکمی دارد، اما نسبت به کیفیت روغن و دمای بالا فوق العاده حساس است. سوختن شیربرقی ها، قفل شدن روی دنده سه و تقه معروف دنده یک به دو، کابوس همیشگی مالکان این گیربکس است که با تعمیر درست بلوک هیدرولیک و نصب خنک کن کمکی کاملا درمان می شود. مدل های ۶، ۸ و ۱۰ سرعته مدرن تر این سیستم در خودروهای کره ای، ژاپنی و آلمانی مثل هیوندای، کیا، لکسوس و ب ام و با نرمی فوق العاده و دوام بسیار بالاتر کار می کنند.

در گیربکس CVT خبری از چرخ دنده های سنتی و ضربه تعویض دنده نیست. نیروی موتور از طریق دو پولی مخروطی متغیر و یک تسمه یا زنجیر فولادی انتقال پیدا می کند. نتیجه این ساختار، بی نهایت ضریب دنده متغیر و کاهش چشمگیر مصرف سوخت است.

بخش بزرگی از کراس اوورها و سدان های چینی بازار مثل محصولات مدیران خودرو (ام وی ام، فونیکس، آریزو و تیگو) و همچنین خودروهای ژاپنی اقتصادی مثل نیسان تیانا و جوک از این فناوری بهره می برند. رانندگی با CVT بسیار آرام و یکنواخت است، اما اگر با این خودروها تیک آف کنید، شتاب گیری ناگهانی انجام دهید یا روغن نامناسب در آن بریزید، تسمه فولادی خیلی زود خط می اندازد، هرز می چرخد و هزینه سنگینی روی دستتان می گذارد.

اگر عاشق شتاب سریع و تعویض دنده های رعدآسا در کسری از ثانیه هستید، گیربکس دوکلاچه ساخته شده تا شما را راضی کند. ساختار این گیربکس مشابه دو جعبه دنده دستی مستقل است که در یک پوسته قرار گرفته اند؛ یکی دنده های فرد و دیگری دنده های زوج را آماده به شلیک نگه می دارد.

این سیستم در خودروهایی مثل رنو تلیسمان، دیگنیتی پرستیژ، فیدلیتی، هایما و بسیاری از خودروهای اسپرت اروپایی به کار رفته است. پاشنه آشیل بزرگ گیربکس های دوکلاچه (به ویژه مدل های خشک)، نیم کلاچ مداوم در ترافیک های سنگین و سربالایی ها است. در این شرایط، صفحات کلاچ بیش از حد داغ می کنند، سیستم به لرزه می افتد و بوی داغی بلند می شود.

ساده ترین و ارزان ترین شیوه خلاصی از پدال کلاچ، گیربکس های دستی مجهز به ربات الکتروهیدرولیکی است. این سیستم در خودروهای اقتصادی مثل ام وی ام ۱۱۰ و برخی مدل های قدیمی تر دیده می شود.

هرچند هزینه سرویس این سیستم بسیار کمتر از مدل های دیگر است، اما مکث و کوپ کردن های متوالی هنگام تعویض دنده گاهی حوصله راننده را سر می برد و برای ترافیک های سنگین استهلاک صفحه کلاچ مشابه خودرو دنده ای خواهد بود.

گیربکس خودرو پیش از آنکه شما را کنار اتوبان جا بگذارد، نشانه های واضحی از خودش نشان می دهد. اگر نشانه های زیر را دیدید، بازی با زمان را تمام کنید و به فکر عیب یابی تخصصی باشید:

• ▪
  ضربه یا تقه زدن: لگد زدن موقع تعویض دنده ها یا هنگام قرار دادن دنده روی حالت درایو و دنده عقب
• ▪
  گاز هرز خوردن: بالا رفتن دور موتور بدون شتاب گیری که نشان دهنده سوختن یا لغزش صفحات کلاچ است
• ▪
  زوزه کشی و صدای زبری: شنیدن صدای سوت مداوم ناشی از افت سطح روغن یا خرابی بلبرینگ ها
• ▪
  گیر کردن در دنده اضطراری: ماندن خودرو در یک دنده خاص برای محافظت از آسیب کلی
• ▪
  روغن ریزی قرمز یا قهوه ای: نشتی از کاسه نمدها، کارتل یا توربین که سیستم را با قحطی روغن مواجه می کند

برای پیشگیری از فاکتورهای سنگین تعمیراتی، رعایت این چند نکته ساده و کلیدی کافی است: